مقالات

قهوه خانه چه کارکردی دارد؟

قهوه-خانه-چه-کارکردی-دارد؟

قهوه خانه از آغاز شکل گیریش تا امروز نقش وکارکردهای اجتماعی و فرهنگی و هنری گوناگونی در جامعه سنتی ایران داشته است.

در آغاز قهوه خانه محل جمع شدن شعرا، ادبا، و نویسندگان یعنی یک محفل ادبی بود.

اگر کسی شعری یا نوشته ای داشت به این محفل شاعرانه می آمد و شعر خود را در جمع آنها می خواند و ساعاتی را در آنجا می گذراند.

نصرآبادی درکتاب تذکرۀ خود که در دوره صفویه نوشته است،

درمورد جمع شدن اهل فضل و ادبا درقهوه خانه ها توضیح می دهد و از شاعران و موسیقیدانان و عارفانی

که در این محفل ها جمع می شدند و شعرهایشان را می خواندند، نام می برد.

در عصر ناصری هم برخی ژ در تهران مانند قهوه خانۀ یوزباشی

در پشت شمس العماره، میعادگاه شعرا و محل شعر خوانی آنها در جمع شاهزادگان و درباریان و بزرگانی بود

که در قهوه خانه جمع می شدند.

بسیاری از قهوه خانه چی ها نیز شاعر، هنرمند و موسیقی شناس بودند و ساز می نواختند.

نصرآبادی از شمس تیشی صحبت می‌کند که در چهارباغ اصفهان قهوه خانه داشت.

او را مردی موسیقیدان توصیف می کند که ترتیب صوت و عمل را خوب می دانست.

مردم بیشتر به جهت شعرا، شعر خوانی و صاحب ذوق بودن چای خانه داران جذب چای خانه های آنها می شدند.

ازاین رو، یکی از نقش ها و کارکردهای اولیۀ این مکان را می توان توسعه واشاعۀ شعر و ادب و موسیقی دانست.

قهوه خانه پاتوق هنرمندان:

قهوه خانه بعداً محفلی شد برای پاتوغ گرفتن هنرمندان کوچه و بازار. نقالان، قصه گویان،

تقلیدچی ها، نوازندگان دوره گرد، نقاشان، خیمه شب بازان و بازیگران روحوضی

که پیش از برپایی چایخانه جای خاصی برای ارایۀ هنر خود نداشتند،

بتدریج چایخانه را که محل تجمع اقشار مختلف از هر صنف بود، مکانی مناسب برای هنرنمایی هایشان یافتند.

این چنین بود که رفته رفته چایخانه شد پاتوغ صنوف مختلف از اهل صنعت و پیشه تا اهل طرب.

افراد از هرگروه و صنف می آمدند و در آنجا می نشستند و با هم ساعت ها گفت وگو می کردند

و مسائل صنفی و شغلی شان را حل و فصل می کردند. برخی کاریابی می کردند و برخی هم کارهای دیگران را راه می انداختند.

قهوه خانه به همه تعلق داشت، چه اشخاصی از گروه صنعتگران و پیشه وران ماهر وهنرمند وچه کارگران بی کار و در پی کار.

این مکان مرکزی بود برای معرفی صاحبان هر حرفه و پیشه وصنعت. مردمی که اگر کار ساختمانی داشتند

و به معمار، بنا، نقاش، نجار، توفالکوب، گچکار و مانند آنها نیازمند بودند، می دانستند

برای تأمین نیازهای خود به کدام قهوه خانه های شهر و محله مراجعه کنند.

درنتیجه هر قهوه خانه مرکز و پاتوغ یک یا چند گروه از اهل پیشه وصنعت وهنرمند بود.

بنابر این قهوه خانه می توانست نقش اجتماعی و کارراه اندازی مهمی در جامعه ایفا کند.

اینها جدا از کارکردهای اجتماعی و فرهنگی و هنری دیگر این نهاد بوده است.

قهوه خانه ها نقش سياسی و اجتماعی هم داشتند. زمانی كه راديو نبود در قهوه‌خانه نقال‌ها می‌آمدند

و خبرهای سياسی و اجتماعی روز را می‌دادند.

درنقل های خود از حکومت ها و روش های نا صواب آنها و ستمگری هایشان نیز به جد و طنز انتقاد می کردند.

بسياری از قهوه‌خانه‌دارهای استخواندار ما گرايش‌ها سياسی داشتند.

مثلاً حاج حسین شمشيری چلوکبابی، ابتدا قهوه‌خانه‌دار بود و قهوه‌خانه‌اش در پشت مسجد شاه، پشت مبالی قرار داشت

و به «قهوه‌خانۀ مبال آبادی» معروف بود. خود او را هم حسين مبال آبادی می‌گفتند.

بعدها، زمانی كه قهوه خانه اش بسته شد، به ضلع شرقی سبزه ميدان آمد و در آنجا يك قهوه‌خانه بازکرد.

بعد از چندی آنجا را چلوپزخانه كرد که شهرت بسیار پيدا كرد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *